يک دنياى بهتر - بخش ١ - فصل دوم

سرمايه دارى

ترازنامه عملى

27
نظام سرمايه دارى مسبب و عامل بقاء کليه مصائب گريبانگير انسان امروز است. فقر و محروميت، تبعيض و نابرابرى، اختناق و سرکوب سياسى، جهل و خرافه و عقب ماندگى فرهنگى، بيکارى، بى مسکنى، ناامنى اقتصادى و سياسى، فساد و جنايت همه و همه محصولات گريزناپذير اين نظامند. سخنگويان بورژوازى در انکار اين حقيقت، خاطر نشان ميکنند که اين مصائب را سرمايه دارى ابداع نکرده است، که همه اينها مقدم بر سرمايه دارى وجود داشته اند، که استثمار و تصاحب دسترنج توليد کنندگان، استبداد، تبعيض، ستمکشى زن، جهل و خرافه و مذهب و فحشاء کمابيش به قدمت خود جامعه بشرى اند.
28
آنچه در اين ميان پرده پوشى ميشود اين واقعيت است که اولا، همه اين مصائب و محروميت ها در اين جامعه محتوا و معناى جديدى متناسب با نيازهاى جهان سرمايه دارى يافته اند و هر روز از نو در متن سرمايه دارى مدرن امروز، به عنوان اجزاء لايتجزاى اين نظام، باز توليد ميشوند. منشاء فقر و گرسنگى، بيکارى و بى مسکنى و ناامنى اقتصادى در انتهاى قرن بيستم، نظام اقتصادى انتهاى قرن بيستم است. استبدادها و ديکتاتورى هاى خونين، جنگها، مردم کشى ها و سرکوب و اختناقى که سهم صدها ميليون انسان امروز از زندگى است، حکمت خود را از نيازها و ملزومات نظام حاکم بر جهان امروز ميگيرد و به منافعى در همين جهان خدمت ميکند. فرودستى زن امروز در کل پهنه جهان، محصول اقتصاد و اخلاقيات قرون وسطى نيست، محصول نظام اقتصادى و اجتماعى و ارزش هاى اخلاقى جامعه امروز است.
29
ثانيا، اين بورژوازى و نظام سرمايه دارى است که دائما به سرسختانه ترين وجه با تلاش هر روزه توده هاى وسيع مردم در چهارگوشه جهان براى فائق آمدن بر اين مشقات و محروميت ها و عقب ماندگى ها مقابله ميکند. تلاش هر روزه کارگر براى بهبود اوضاع اقتصادى و رفاهى و حقوق مدنى توده وسيع مردم با مانعى جز بورژوازى و دولت ها و احزاب و مبلغينش روبرو نيست. خيزش هاى توده هاى وسيع مردم در مناطق عقب مانده و محروم براى دخالت در سرنوشت خويش، بعنوان اولين مانع با نيروى قهريه بورژواهاى محلى و بين المللى روبرو ميشود. دولت، نهاد مذهب، رسانه ها و دستگاه هاى تبليغاتى عظيم بورژوازى، سنت ها و اخلاقيات و نظام تربيتى و آموزشى طبقه حاکمه سازنده ذهنيت هاى عقب مانده، متعصب و تبعيض گر در بين توده مردم و نسلهاى پى در پى است. جاى ترديد نيست که اين سرمايه دارى و بورژوازى است که سد راه نقد و تغيير جهان امروز توسط ميليون ها انسانى است که نه فقط از نظام موجود به تنگ آمده اند بلکه کمابيش خطوطى را که يک جامعه شايسته انسان بايد بر طبق آن سازمان يابد شناخته اند.
30
امروز، در انتهاى قرن بيستم، در اوج جهانى شدن سرمايه و سرمايه دارى، در دل عظيم ترين انقلابات تکنولوژيکى، بشريت در يکى از خطيرترين دوره هاى تاريخ خود سير ميکند. مساله بقاء فيزيکى معضل ميليون ها انسان از کشورهاى فقر زده آفريقا و آسيا تا قلب پايتخت هاى اروپاى غربى و آمريکاست. اميد توسعه اقتصادى جوامع عقب مانده ديگر به تمامى به ياس مبدل شده است. روياى رشد جاى خود را به کابوس دائمى قحطى و بى غذايى و بيمارى داده است. در اروپا و آمريکاى پيشرفته بدنبال سالها رکود عميق اقتصادى، نويد نيم بند "رونق بدون اشتغال"، عينا همين کابوس را جلوى دهها ميليون خانواده کارگرى گرفته است. جنگ و مردم کشى در ٥ قاره بيداد ميکند. عظيم ترين عقبگردهاى فکرى و فرهنگى در جريان است، از بالا گرفتن مجدد جهالت مذهبى، مردسالارى، نژاد پرستى، قوم پرستى و فاشيسم تا سقوط حقوق و شان فرد در جامعه و رها شدن هستى و زندگى ميليون ها مردم از کودک و پير و جوان به دست بيرحم بازار آزاد. جنايت سازمان يافته در اغلب کشورها به يک واقعيت پابرجا در زندگى روزمره مردم و حيات اقتصادى و سياسى کل جامعه تبديل شده است. اعتياد به مواد مخدر و قدرت روز افزون شبکه هاى جنايى توليد و توزيع آنها يک معضل عظيم و لاينحل بين المللى است. نظام سرمايه دارى و اصل اصالت سود کل محيط زيست را با خطرات جدى و لطمات جبران ناپذيرى روبرو ساخته است. در اين ميان متفکرين و سخنگويان بورژوازى حتى مدعى ارائه پاسخى در قبال اين اوضاع نيستند. اين واقعيت عملى سرمايه دارى امروز است که آينده بسيار هولناکى را پيشاروى کل مردم جهان گرفته است.
31

ارکان سرمايه دارى

32
جامعه معاصر بدون شک جامعه پيچيده و مرکبى است. ميلياردها انسان در روابط اقتصادى و اجتماعى و سياسى گسترده و متنوعى در فعل و انفعال دائمى با يکديگر قرار گرفته اند. تکنولوژى و توليد ابعاد غول آسايى يافته اند، حيات فکرى و فرهنگى بشر امروز، همچنانکه مسائل و مصائب او، وسيع و متنوع است. اما اين پيچيدگى ها صرفا حقايق ساده و قابل درکى را که مبناى اقتصادى و اجتماعى جهان سرمايه دارى را تشکيل ميدهد از نظر دور ميدارند.
33
اساس نظام سرمايه دارى نظير هر نظام طبقاتى ديگر، استثمار توليد کنندگان مستقيم است، يعنى تملک و تصاحب بخشى از محصول کار و توليد آنها توسط طبقات حاکم. ويژگى هر نظام اجتماعى در ادوار مختلف در طول تاريخ در روش خاصى است که در هر يک از آنها اين استثمار صورت ميگيرد. در سيستم برده دارى نه فقط محصول کار برده، بلکه کل وجود او به مالک وى تعلق داشت. برده براى مالک کار ميکند و در مقابل توسط او زنده نگاهداشته ميشود. در نظام فئودالى رعيت بخشى از محصول خود را به مالک و ارباب تحويل ميدهد و يا ساعات و روزهايى را براى او بيگارى ميکند. استثمار در نظام سرمايه دارى بر اساس کاملا متفاوتى استوار است.
34
اينجا توليد کنندگان اصلى، يعنى کارگران، آزادند. به کسى تعلق ندارند، زائده ملک و زمين و تحت انقياد اربابى نيستند. مالک و صاحب اختيار جسم خود و نيروى کار خود هستند. اما کارگران در اين نظام از يک لحاظ ديگر نيز " آزاد" اند. آنها مالک هيچ نوع وسائل کار و توليدى نيستند. و لذا براى تامين زندگى خويش ناگزيرند در ازاء مزد نيروى کار خويش را براى مدت معين به طبقه سرمايه دار، يعنى اقليت کوچکى که وسائل توليد را در تملک و انحصار خود دارد، بفروشند و سپس وسائل معيشت و زندگى خود را، که خود توليد کرده اند، در بازار از سرمايه دار بخرند. جوهر سرمايه دارى و اساس استثمار در اين نظام کالا بودن نيروى کار از يکسو و مالکيت خصوصى طبقه سرمايه دار بر وسائل توليد از سوى ديگر است. وجود جامعه بشرى، نفس بقاء انسان و تامين نيازهاى او، تحت هر نظامى، بدون آنکه نيروى کار زنده انسانها وسايل و ابزار کار را به خدمت بگيرد و محصولات جديد بيافريند قابل تصور نيست. اما نيروى کار و وسائل توليد در نظام سرمايه دارى با ديوار مالکيت خصوصى از هم جدا شده اند. کالاهايى هستند که مالکان آن بايد در بازار با هم روبرو شوند. ظاهر امر اينست که صاحبان اين کالاها در بازار وارد يک معامله برابر و آزاد ميشوند. کارگر نيروى کارش را براى ساعات معينى به سرمايه دار، يعنى صاحب وسائل توليد، ميفروشد و در ازاء آن مزد ميگيرد. سرمايه دار، نيروى کار را به خدمت ميگيرد، مصرف ميکند، و محصولات جديد توليد ميکند. اين کالاها در بازار فروخته ميشوند و پول حاصله بعنوان سرمايه دور توليد را از نو آغاز ميکند.
35
اما، در پس معامله بظاهر برابر کار و سرمايه، يک نابرابرى بنيادى نهفته است که سرنوشت کل بشر امروز را رقم ميزند و رهايى و آزادى جامعه بدون خلاصى از آن امکان پذير نيست. کارگر با مزد صرفا آنچه فروخته است، يعنى توان کار کردن و حضور مجدد در بازار کار، را از نو بدست مياورد. طبقه کارگر با کار هر روزه تنها کارگر بودن خود، و بقاء خود بعنوان فروشنده هر روزه نيروى کار را تضمين ميکند. اما سرمايه در اين جريان انباشت ميکند و افزايش مى يابد. نيروى کار يک نيروى خلاق است. براى خريدارش ارزش جديد توليد ميکند. ارزش محصولات و خدماتى که در هر نوبت توسط طبقه کارگر توليد ميشود بيش از مجموع سهم خود وى و بخشى از توليد است که صرف بازسازى وسائل توليد مستهلک شده و مصرف شده ميگردد. اين ارزش اضافه، که خود را بصورت انبوهى از کالاها نشان ميدهد، به اعتبار مالکيت طبقه سرمايه دار بر وسائل توليد بطور اتوماتيک به او تعلق دارد و بر حجم سرمايه اش ميافزايد. نيروى کار در مبادله با سرمايه تنها خود را بازتوليد ميکند. حال آنکه سرمايه در مبادله با نيروى کار رشد ميکند. قدرت خلاقه نيروى کار و فعاليت آفريننده طبقه کارگر، خود را بصورت زايش سرمايه جديد براى طبقه سرمايه دار منعکس ميکند. هرچه طبقه کارگر بيشتر و بهتر کار کند، بر اقتدار سرمايه افزوده ميگردد. قدرت غول آساى سرمايه در جهان امروز و سلطه روز افزون آن بر حيات اقتصادى و سياسى و فکرى ميلياردها ساکنين کره ارض، چيزى جز انعکاس وارونه قدرت خلاقه کار و بشريت کارگر نيست.
36
به اين ترتيب استثمار در جامعه سرمايه دارى، بدون طوق و زنجير آهنين بر گردن و دست و پاى توليد کنندگان، از مجراى بازار و مبادله آزاد و برابر کالاها صورت ميگيرد. اين ويژگى اساسى سرمايه دارى است و ماهيتا آن را از همه نظام هاى پيشين متمايز ميکند.
37
کل ارزش اضافه حاصل از استثمار طبقه کارگر اساسا از طريق بازار و نيز از مجراى سياستهاى مالى و پولى دولتها ميان بخش هاى مختلف طبقه سرمايه دار تقسيم ميشود. سود، بهره و اجاره اشکال عمده سهم برى سرمايه هاى مختلف از ماحصل اين استثمار طبقاتى است. رقابت سرمايه ها در بازار مقدار سهم هر شاخه و هر واحد و بنگاه سرمايه دارى را تعيين ميکند.
38
اما کار به اينجا ختم نميشود. کل هزينه ماشين دولتى و ارتش و سيستم ادارى بورژوازى، کل هزينه نهادهاى ايدئولوژيکى و فرهنگى جامعه بورژوايى و خرج خيل عظيم کسانى که از طريق اين نهادها قدرت بورژوازى را حفظ و حراست ميکنند، از همين منبع تامين ميشود. طبقه کارگر با کار خود خرج طبقه حاکمه، خرج انباشت روزافزون سرمايه و هزينه سلطه سياسى و فرهنگى و فکرى بورژوازى بر خود و بر کل جامعه را ميپردازد.
39
با انباشت سرمايه دائما بر حجم انبوه کالاهايى که ثروت جامعه بورژوايى را ميسازند افزوده ميشود. رشد دائمى و پرشتاب تکنيک و افزايش حجم و قدرت ابزارها و وسائل توليدى که طبقه کارگر در هر حلقه جديد توليد به حرکت در مياورد، نتيجه اجتناب ناپذير روند انباشت سرمايه است. اما در قياس با ابعاد گسترش ثروت و قدرت توليدى جامعه، طبقه کارگر مداوما بطور نسبى محروم تر ميگردد. عليرغم افزايش تدريجى و محدود قدر مطلق سطح زندگى کارگران لااقل در کشورهاى صنعتى پيشرفته، حقيقت اينست که در جريان انباشت سرمايه نسبت سهم طبقه کارگر از کل ثروت جامعه، به سرعت سقوط ميکند و شکاف ميان سطح زندگى طبقه کارگر با استانداردهاى مقدور آسايش و رفاه، که به تلاش خود او ممکن شده اند، عميق تر ميشود. هرقدر جامعه ثروتمند تر ميشود، کارگر بخش محرومترى را در آن تشکيل ميدهد.
40
بهبود تکنيک و افزايش بارآورى و قدرت مولده کار، به معنى جايگزينى هرچه بيشتر نيروى کار زنده با دستگاهها و ماشين آلات و سيستم هاى اتوماتيک است. در يک جامعه انسانى و آزاد اين قاعدتا به معناى فراهم شدن فرصت بيشتر براى فراغت و لذت بردن از زندگى براى همه است. اما در جامعه سرمايه دارى، که نيروى کار و وسائل کار صرفا کالاهايى هستند که سرمايه با هدف کسب سود در اختيار گرفته است، جايگزينى ماشين بجاى انسان بصورت بيکارى و بيکارسازى دائمى بخشى از طبقه کارگر، و محروم شدنش از امکان تامين معاش، نمودار ميشود. پيدايش يک ارتش ذخيره از کارگران بيکار، که حتى امکان فروش نيروى کار خويش را ندارند، يک نتيجه جبرى روند انباشت سرمايه است که در عين حال خود يک شرط وجودى توليد سرمايه دارى را تامين ميکند. وجود ارتش ذخيره اى از بيکاران، که اساسا به هزينه خود بخش شاغل طبقه زنده نگاهداشته ميشود، رقابت در صفوف طبقه کارگر را تشديد ميکند و سطح دستمزد را در حداقل ممکن پائين نگاه ميدارد. اين ارتش ذخيره همچنين امکان ميدهد سرمايه با سهولت نيروى کار مورد استفاده خود را به تناسب نيازهاى بازار کاهش يا افزايش بدهد. بيکارى، يک عارضه جانبى بازار و يا نتيجه سياست غلط اين يا آن دولت نيست، بلکه جزء ذاتى کارکرد سرمايه دارى و جريان انباشت سرمايه است.
41
بحران هاى اقتصادى ادوارى با عواقب وخيم و خانمان برانداز اقتصادى و اجتماعى، جزء اجتناب ناپذير نظام سرمايه دارى هستند. اين بحران ها اساسا از يک تناقض بنيادى در بطن خود پروسه انباشت سرمايه مايه ميگيرند: در حالى که کار منشاء سود و ارزش اضافه است، روند انباشت سرمايه و رشد ناگزير تکنيک، دائما از نسبت نيروى کار در قياس با وسائل توليد ميکاهد. ارزش اضافه توليد شده، حتى اگر از نظر قدر مطلق افزايش پيدا کند، بطور عادى نميتواند متناسب با افزايش دائمى سرمايه پيش ريخته رشد کند. نرخ سود سرمايه، بنا به قوانين مادى خود روند انباشت، لاجرم گرايش به نزول دارد. تکاپوى دائمى براى خنثى کردن اين گرايش و حفظ نرخ سود بخصوص از طريق تشديد استثمار و کاهش سهم طبقه کارگر از ثروت جامعه، که به شکل مزد و خدمات اجتماعى و غيره پرداخت ميشود، امر هر روزه طبقه سرمايه دار و دولت هاى رنگارنگش و نيز قشر وسيع متفکرين اقتصادى، مديران و متخصصان بورژوا در سراسر جهان است.
42
عليرغم همه اين تلاش ها، تضادهاى درونى سرمايه و گرايش نزولى نرخ سود هربار بالاخره خود را ديکته ميکنند و کل نظام اقتصادى به يک بحران عميق فرو ميرود. دوران رکود و بحران نه فقط نشانه و عارضه حدت يافتن تناقضات درونى سرمايه است، بلکه مکانيسم عملى تخفيف آن و بازسازى سرمايه نيز هست. رقابت ميان اقشار سرمايه شدت مييابد و بسيارى به ورطه ورشکستگى کشيده ميشوند. اين در عين حال سرمايه هاى ضعيف تر را از دور خارج ميکند و شرايط سودآورى را براى آنها که باقى ميمانند مناسب تر ميکند. از طرف ديگر طبقه سرمايه دار و دولت هاى آن در کشورهاى مختلف هجوم وسيعى را در اشکال مختلف به سطح زندگى طبقه کارگر آغاز ميکنند. بر تعداد بيکاران به شدت افزوده ميشود و استثمار کل طبقه کارگر تشديد ميشود.
43
سرمايه از دل هر بحران متمرکز تر بيرون ميايد و لاجرم بحران بعدى با ابعاد گسترده تر و عميق ترى ظاهر ميشود و رقابت و کشمکش حاد ترى را در درون خود طبقه سرمايه دار باعث ميشود. تخفيف هر بحران جديد بازسازى همه جانبه ترى را براى سرمايه ضرورى ميکند. و به همين نسبت دورنمايى که بورژوازى هربار در برابر جامعه قرار ميدهد تاريک تر و هولناک تر ميشود.
44
عواقب و عوارض تضادها و بحران هاى نظام سرمايه دارى به قلمرو اقتصادى محدود نيست. جنگ هاى خانمان برانداز در ابعاد جهانى و منطقه اى، ميليتاريسم و تجاوزگرى نظامى، برقرارى حکومت هاى پليسى و استبدادى، سلب حقوق مدنى و سياسى مردم و بويژه طبقه کارگر، بالا گرفتن تروريسم دولتى و سازمان هاى راست افراطى، اوجگيرى تبليغات و فشارهاى واپسگرايانه مذهبى، ناسيوناليستى، نژادپرستانه و ضد زن، اينها خصوصيات بارز سرمايه دارى معاصر بويژه در دوره هاى بحران است.
45

دولت و روبناى سياسى

46
سخنگويان جامعه بورژوايى چنين قلمداد ميکنند که دولت يک نهاد ضرورى است که براى اداره جامعه بر مبناى منافع عمومى و مشترک کل اعضاى جامعه شکل گرفته است. نهادى که گويا اراده جمعى مردم را منعکس ميکند و قدرت مشترک اعضاى جامعه را به عمل در مياورد. گفته ميشود که قوانين حاکم مجموعه اى از اصول بديهى و طبيعى و مورد توافق آحاد جامعه اند و دولت ضامن و مجرى اين قوانين است. تصوير کردن دولت بعنوان يک نهاد مستقل و مافوق منافع طبقاتى متضاد درون جامعه، يک رکن اساسى ايدئولوژى بورژوايى است. اين تلقى از دولت بويژه در کشورهاى پيشرفته غربى که نظام پارلمانى با ثبات ترى داشته اند ريشه قوى ترى در ميان مردم دارد. اما در کشورهاى عقب مانده تر هم، عليرغم حاکميت دولت هاى استبدادى و پليسى، و عليرغم بدبينى عامه به دولت هايى که بر سر کار هستند، نفس لزوم دولت مورد سوال نيست و تلقى مردم از دولت بعنوان نهادى که وظيفه مديريت جامعه را برعهده دارد به همان درجه قوى و ريشه دار است. گسترش نقش اقتصادى دولت ها و بويژه دخالت آنها در قلمرو خدمات اجتماعى و مديريت و کنترل اقتصادى در چند دهه اخير بشدت بر دامنه اين توهمات افزوده است.
47
واقعيت اينست که دولت مهم ترين ابزار طبقه حاکمه براى تحت انقياد نگاهداشتن توده هاى تحت استثمار است. تاريخا ظهور دولت حاصل بوجود آمدن استثمار، پيدايش طبقات و تقسيم جامعه به طبقات استثمارگر و تحت استثمار بوده است. عليرغم همه پيچيدگى ها در ساختمان دولت هاى امروز، دولت همچنان دستگاهى براى اعمال زور است و ارتش ها و دادگاه ها و زندان ها شالوده اساسى آن را تشکيل ميدهند. دولت قوه قهريه سازمان يافته طبقه حاکمه است. دولت ابزار اعمال حاکميت طبقاتى است. هر دولتى، مستقل از هر فرم و ظاهرى که بخود پذيرفته باشد، چه سلطنت و چه جمهورى، چه پارلمانى و چه استبدادى، ابزار اعمال ديکتاتورى طبقه يا طبقات حاکم است.
48
در هر نظامى، حتى در خشن ترين برده دارى هاى اعصار گذشته که در آن تعلق طبقاتى دولت پنهان نميشد، طبقه حاکم نياز داشته است مبنايى براى مشروعيت دولت خود بدست بدهد. سلطنت و حکومت موروثى، حکومت اشرافيت، حکومت مذهبى و الهى، قالب هايى براى اين کسب مشروعيت بودند. در جامعه سرمايه دارى، جامعه مبتنى به بازار که در آن کارگر و سرمايه دار عناصرى "آزاد" تصوير ميشوند که على الظاهر پا به مبادله اى داوطلبانه و برابر ميگذارند، حق راى و پارلمان و نظام انتخاباتى قالب اصلى کسب مشروعيت براى حاکميت طبقاتى بورژوازى است. ظاهر مساله اينست که دولت ابزار حکومت همه مردم است و با راى مستقيم خود مردم تشکيل ميشود. حق راى، انتخابات و پارلمان قطعا از نظر تاريخى دستاوردهاى مهمى در تلاش مردم کارگر براى گسترش حقوق مدنى خويش محسوب ميشوند. بديهى است که زندگى در يک نظام ليبرالى بورژوايى به مراتب از زندگى در يک رژيم پليسى و استبدادى قابل تحمل تر است. اما اين قالب ها نميتوانند ماهيت طبقاتى دولت معاصر را پنهان کنند. توده وسيع مردم کارگر حتى در پيشرفته ترين، با ثبات ترين و آزاد ترين نظام هاى پارلمانى، از کمترين قدرت تاثير گذارى بر سياست ها و اقدامات دولت برخوردارند. نظام پارلمانى توانسته است با اعمال خشونت کمتر و با دست بدست کردن مقامات دولتى ميان بخش هاى مختلف طبقه حاکم از مجراى انتخابات عمومى دوره اى، حاکميت بى چون و چراى کل بورژوازى بر حيات سياسى و اقتصادى جامعه را تضمين کند. دموکراسى پارلمانى نه مکانيسمى براى دخالت مردم در امر حاکميت، بلکه ابزارى براى کسب مشروعيت براى حاکميت و ديکتاتورى طبقه بورژواست.
49

فرهنگ، ايدئولوژى و اخلاق

50
استثمار و تبعيض و بى حقوقى در ابعادى اينچنين عظيم، و در اشکالى اينچنين عيان، بدون تسليم و رضايت توده وسيع خود استثمار شوندگان و بدون موجه قلمداد شدن اين مناسبات در اذهان خود قربانيانش سر پا باقى نميماند. توجيه کردن اين وضعيت، ابدى و ازلى و طبيعى قلمداد کردن آن و ترساندن و برحذر داشتن فرودستان جامعه از شورش عليه اين مناسبات، وظيفه روبناى فکرى و فرهنگى و اخلاقى در اين جامعه است. زرادخانه فرهنگى و اخلاقى بورژوازى عليه آزادى و رهايى انسان عظيم و خيره کننده است. بخشى از اين ابزارها از اعصار کهن به ارث رسيده اند، اما مطابق نياز جامعه بورژوايى نوسازى و بازسازى شده اند. اديان و مذاهب رنگارنگ، عواطف و تعصبات اخلاقى جاهلانه، قوم پرستى، نژادپرستى، مردسالارى، همه و همه حربه هاى فکرى و فرهنگى طبقات حاکمه در طول تاريخ براى خفه کردن و سربزير نگاهداشتن توده کارکن جامعه بوده اند. همه اينها در اشکال نوين و ظرفيتهاى تازه، در عصر ما در خدمت مصون داشتن مالکيت و حاکميت بورژوايى از تهديد آگاهى و تعقل و نقد طبقه کارگر و مردم تحت استثمار قرار دارند.
51
اما آنچه خود جامعه بورژوايى بر ابزارهاى فکرى و فرهنگى انقياد افزوده است به مراتب عظيم تر و کارآمدتر است. منفعت پرستى فردى و رقابت، يعنى منطق حرکت بورژوا در قلمرو بازار، طبيعت انسان بطور کلى شمرده ميشوند و بعنوان ارزش هاى والاى بشرى تقديس ميگردند. در اين جامعه رابطه ميان انسان ها، انعکاس و تابعى از رابطه ميان کالاهاست. شان و ارزش انسان ها را جايگاهشان در رابطه با مالکيت تعيين ميکند. بورژوازى تمرکز و آرايش محلى و محدود جامعه کهنه را در هم شکست و کشورها را سازمان داد. ناسيوناليسم و ميهن پرستى مدرن بورژوايى، بعنوان قوى ترين طوق ايدئولوژيکى طبقات حاکم بر گردن توده مردم در طول تاريخ، بجاى قوم پرستى و عشيره گرى و هويت محلى نشست.
52
افکار حاکم در هر جامعه، افکار طبقه حاکم است. اما حاکميت و کنترل فکرى و فرهنگى و اخلاقى بورژوازى بر حيات جامعه امروز از نظر دامنه و عمق بى سابقه است. انقلابات علمى و فنى و صنعتى عظيمى که در طول دويست سال گذشته صورت گرفته است و مکانيسم قدرتمند بازار که هر مرز ملى و قومى و سياسى و فرهنگى را درمى نوردد، بورژوازى را در حفظ حاکميت ايدئولوژيکى و اشاعه اصول و باورهاى خرافى خويش در مقياسى جهانى از امکانات وسيعى برخوردار ساخته است. در قلمرو توليد افکار و آراء نيز، درست نظير قلمرو توليد محصولات، قدرت خلاقه انسان به حربه اى عليه خود وى بدل شده است. نوآورى ها و پيشرفت هاى بيشمارى که در قرن بيستم در زمينه تحول قالب هاى ادبى و هنرى، تحول ابزارهاى ارتباط جمعى سمعى و بصرى و کامپيوترى و گسترش عرصه هاى مختلف فعاليت فرهنگى، صورت گرفته است، در درجه اول، به بمباران هر روزه توده ميليونى مردم با ايده هاى بورژوايى، در اشکالى موثرتر، پيچيده تر و متنوع تر ميدان داده است. پيدايش وسائل ارتباطات جمعى، انفورماتيک و شبکه هاى راديو تلويزيونى ماهواره اى در دو دهه اخير، که گرد آورى و انتقال سريع اطلاعات را در سراسر جهان بشدت تسهيل کرده است، در دست بورژوازى به يک ماشين عظيم پخش سوء اطلاعات، تحميل عقايد و تحريک مردم در يک مقياس صدها ميليونى بدل شده است. رسانه هاى جمعى و صنعت نمايش، که خود از سودآورترين قلمروهاى حرکت سرمايه اند، بخش زيادى از نقش سنتى نهاد خانواده، سلسله مراتب مذهبى و حتى ارگانهاى سرکوب در جامعه را بر عهده گرفته اند و در حفظ موازنه ايدئولوژيکى موجود در جامعه، انتقال افکار و معنويات و اخلاقيات حاکم به توده مردم، کنترل فکرى و مهندسى اذهان آنها، منفرد کردن و ارعاب آنها و خنثى کردن ايده ها و تمايلات انتقادى در جامعه نقش روزافزونى بازى ميکنند. اين نهادها و اشکال مدرن کنترل فکرى و فرهنگى جامعه، يک رکن اساسى ثبات سياسى جامعه بورژوايى بويژه در شرايط بحران، بى افقى و بالاگرفتن نارضايتى عمومى است.
53
مبارزه عليه افکار و آرا و اخلاقيات ارتجاعى حاکم بر جامعه يک بعد هميشگى مبارزه طبقاتى کارگران و يک وظيفه خطير جنبش کمونيستى کارگرى بوده است.

يک دنياى بهتر - بخش ١ - فصل سوم

54

انقلاب اجتماعى و کمونيسم

جامعه آزاد کمونيستى

56
با اندک تعمقى ميتوان ديد که چگونه جهان سرمايه دارى جهانى وارونه است. رابطه ميان کالاها مبناى رابطه ميان انسان هاست. تلاش عظيم و هر روزه بشريتى که کار ميکند و جهان را ميسازد، خود را در سلطه روزافزون سرمايه بر هستى اش مجسم ميکند. انگيزه فعاليت اقتصادى، توليد مايحتاج انسان ها نيست، بلکه سود آورى سرمايه است. رشد روزافزون تکنولوژى و دانش علمى و فنى که کليد سعادت و رفاه انسان است، در اين نظام به بيکارى و محروميت هرچه بيشتر صدها ميليون کارگر ترجمه ميشود. در جهانى که نهايتا بر دوش تعاون و تلاش جمعى ساخته شده است، رقابت سلطنت ميکند. آزادى اقتصادى فرد جامه اى است که بر ناگزيرى حضور هر روزه اش در بازار کار پوشانده اند، آزادى سياسى فرد، بى حقوقى و بى تاثيرى سياسى واقعى اش را ميپوشاند و به دولت و حاکميت سياسى طبقه سرمايه دار مشروعيت ميبخشد. قانون، اراده و منفعت طبقه حاکم است که بصورت مقرراتى براى همه وضع شده است. از عشق و انسانيت تا حق و عدالت، از هنر و خلاقيت تا علم و حقيقت، مقوله اى در جهان سرمايه دارى وجود ندارد که مهر اين وارونگى را بر خود نداشته باشد.
57
اين دنياى وارونه را بايد از قاعده اش بر زمين گذاشت. اين کار کمونيسم کارگرى است. اين هدف انقلاب کمونيستى طبقه کارگر است.
58
محور اساسى انقلاب کمونيستى، لغو مالکيت خصوصى بر وسائل کار و توليد، و تبديل آن به دارايى جمعى کل جامعه است. انقلاب کمونيستى به تقسيم طبقاتى جامعه خاتمه ميدهد و نظام مزد بگيرى را از ميان برميدارد. بازار، مبادله کالايى و پول حذف ميشوند. بجاى توليد براى سود، توليد براى رفع نيازهاى همه مردم و براى رفاه هرچه بيشتر همه انسان ها مينشيند. کار، که در جامعه سرمايه دارى براى اکثريت عظيم مردم تکاپويى ناگزير و چشم بسته و فرسوده کننده براى امرار معاش است، جاى خود را به فعاليت خلاق و داوطلبانه و آگاهانه مردم براى هرچه غنى تر کردن زندگى انسانى ميدهد. هرکس، به اعتبار انسان بودن و چشم گشودن به جامعه انسانى، به يکسان از کليه مواهب زندگى و محصولات تلاش جمعى برخوردار خواهد بود. از هرکس به اندازه قابليتش و به هرکس به اندازه نيازش، اين يک اصل اساسى جامعه کمونيستى است.
59
نه فقط تقسيم طبقاتى، بلکه تقسيم حرفه اى انسان ها از ميان ميرود. کليه قلمروهاى فعاليت خلاقه بر روى همگان باز ميشود. شکوفايى هر فرد به شرط شکوفايى جامعه بدل ميشود. جامعه کمونيستى جامعه اى جهانى است. مرزهاى ملى و کشورى محو ميشود و جاى آن را هويت جهانشمول انسانى ميگيرد. جامعه کمونيستى جامعه اى است بدون مذهب، بدون خرافه، بدون ايدئولوژى و بدون زنجير سنن و اخلاقيات کهنه بر انديشه آزاد انسان ها.
60
از ميان رفتن طبقات و تضاد طبقاتى، دولت را به پديده زائدى تبديل ميکند. در جامعه کمونيستى دولت زوال پيدا ميکند. جامعه کمونيستى جامعه اى است بدون دولت. امور ادارى جامعه از مجراى تعاون، همفکرى، ارتباط و تصميم گيرى جمعى کليه اعضاء جامعه حل و فصل ميشود.
61
جامعه کمونيستى به اين ترتيب براى نخستين بار به آرمان آزادى و برابرى انسان ها به معنى واقعى کلمه جامه عمل ميپوشاند. آزادى، نه فقط از ستم و سرکوب سياسى، بلکه از اجبار و انقياد اقتصادى و از اسارت فکرى. آزادى در تجربه ابعاد مختلف زندگى و در شکوفايى خلاقيت ها و عواطف والاى انسانى. برابرى، نه فقط در برابر قانون، بلکه در بهره مندى از امکانات مادى و معنوى جامعه. برابرى شان و ارزش همه در پيشگاه جامعه.
62
جامعه کمونيستى يک آرزو و يک مدينه فاضله خيالى نيست. تمام شرايط پيدايش چنين نظامى، در دل همين جهان موجود سرمايه دارى فى الحال فراهم شده اند. توان علمى، تکنولوژيکى و توليدى انسان امروز چنان ابعاد عظيمى پيدا کرده است که پى ريختن جامعه اى معطوف به رفع نيازها و تامين آسايش همگان کاملا مقدور است. انقلابات الکترونيک و انفورماتيک دهه هاى اخير و تحولات شگرف در ابزارها و روش هاى ارتباطاتى و اطلاعاتى سمعى و بصرى، سازمان دادن يک جامعه جهانى و شرکت همگانى در طراحى و برنامه ريزى و اجراى امور گوناگون جامعه را پيش از پيش ميسر ساخته است. بخش عظيمى از اين توان توليدى هم اکنون يا به اشکال مختلف به هدر داده ميشود و يا عامدانه مصروف ممانعت از بکار بستن اين امکانات در خدمت رفع نيازهاى بشر ميشود. اما عليرغم همه عظمت امکانات مادى جامعه، پشتوانه اساسى جامعه کمونيستى را نيروى خلاقه و زنده ميلياردها انسانى تشکيل ميدهند که از اسارت طبقاتى، از بردگى مزدى، از اسارت معنوى و از خود بيگانگى و از حقارتى که نظام موجود به آنها تحميل ميکند رها ميشوند. انسان آزاد، ضامن تحقق جامعه کمونيستى است.
63
سرمايه دارى خود آن نيروى عظيم اجتماعى را که ميتواند اين افق رهائى بخش را عملا متحقق سازد شکل داده است. قدرت شگرف سرمايه که در مقياس جهانى گسترده است، انعکاس قدرت يک طبقه کارگر جهانى است. جامعه کمونيستى محصول انقلاب کارگرى براى خاتمه دادن به نظام بردگى مزدى است. به اين اعتبار انقلاب کارگرى انقلابى اجتماعى است که بناگزير کل بنياد مناسبات توليد را دگرگون ميکند. طبقه کارگر، برخلاف کليه طبقات فرودست در تاريخ پيشين جامعه بشرى، نميتواند آزاد شود بى آنکه کل بشريت را آزاد کند. جامعه کمونيستى اتوپى نيست، بلکه محصول و هدف مبارزه يک طبقه عظيم اجتماعى عليه سرمايه دارى است. مبارزه اى زنده و واقعى و جارى، که به قدمت خود جامعه بورژوايى است.
64

انقلاب پرولترى و حکومت کارگرى

65
سخنگويان و ايده پردازان بورژوا، مارکسيسم و کمونيسم کارگرى را متهم ميکنند که مبلغ اعمال قهر و خشونت براى رسيدن به اهداف اجتماعى خويش است. واقعيت اينست که اين خود نظام بورژوايى است که از بنياد بر خشونت سازمان يافته متکى است. خشونت عليه جان و جسم انسان ها، خشونت عليه عواطف و اذهان آنها، خشونت عليه اميد و تلاش آنها براى بهبود زندگى و دنياى خويش. نظام کار مزدى، يعنى اجبار هر روزه اکثريت عظيم جامعه به فروش توان جسمى خويش به ديگران براى امرار معاش، سر منشاء و چکيده کل خشونت ذاتى اين نظام است. زنان، کارگران، کودکان، سالخوردگان، مردم مناطق محروم و عقب مانده تر جهان، هر کس حقى را مطالبه ميکند و عليه ستمى بلند ميشود، و هر کس و همه کس که در جامعه موجود مهر تعلق به اين يا آن "اقليت" به پيشانى وى کوفته شده است، قربانى مستقيم و هر روزه خشونت عريان نظام موجود است. جنگ و مردم کشى، اساسا در پى رقابت سرمايه ها و قطب هاى اقتصادى، در اين نظام ابعاد خيره کننده اى پيدا کرده است. تکنولوژى سلاحهاى انهدام و کشتار جمعى از تکنولوژى توليد به مراتب پيشرفته تر است. زرادخانه بورژوازى در سطح بين المللى براى انهدام چندين و چندباره کل کره ارض کافى است. اين نظامى است که سلاح هاى مخوف اتمى و شيميايى را عملا عليه توده مردم بکار برده است. و بالاخره علاوه بر همه اينها، جامعه بورژوايى ميتواند به پيشرفت هاى خيره کننده اش در تبديل جنايت، قتل و تعدى و تجاوز به امرى عادى و هر روزه در زندگى عموم مردم، مفتخر باشد.
66
آيا چنين نظامى ميتواند بدون آنکه مردم کارگر و زحمتکش به زور متوسل شوند، از سر راه رهايى انسان و محو هميشگى خشونت کنار زده شود؟ در هيچ گوشه اى از تئورى کمونيسم، اعمال قهر بعنوان جزء لايتجزا و ذاتى انقلاب کارگرى ضرورى دانسته نشده است. اما هر کس با اندک شناختى از جامعه موجود اذعان ميکند که طبقه حاکم خود را با مسالمت از برابر اراده اکثريت عظيم جامعه براى تغيير نظام موجود کنار نخواهد کشيد. اگر دفاع از منافع و مصالح روزمره بورژوازى وظيفه دولت و دستگاه سرکوب است. دفاع از نفس موجوديت سرمايه دارى و مالکيت بورژوايى به طريق اولى فلسفه وجودى آن را تشکيل ميدهد. اگر مطالبه اضافه دستمزد يا آزادى بيان در اين جامعه پاى دولت و پليس و ارتش را به ميان ميکشد، ميتوان تصور کرد که تلاش براى خلع يد اقتصادى و سياسى از بورژوازى با چه عکس العمل و مقاومت قهرآميزى روبرو خواهد شد. خشونت بورژوازى و دولت او عليه انقلاب کارگرى، عليه اراده اکثريت عظيم مردم که زير پرچم طبقه کارگر براى برقرارى يک جامعه نوين به پا ميخيزند، امرى عملا اجتناب ناپذير است.
67
انقلاب کارگرى بايد دولت بورژوايى را به زير بکشد. مقاومت بورژوازى در برابر انقلاب و بويژه در مقابل اشتراکى شدن وسائل توليد، حتى پس از در هم شکسته شدن قدرت دولتى اش ادامه خواهد يافت. از اينرو تشکيل يک حکومت کارگرى که اين مقاومت را خنثى کند و فرمان انقلاب را به اجرا در بياورد، امرى حياتى است. حکومت کارگرى نيز، نظير هر حکومت ديگر، حکومتى مافوق جامعه و طبقات نيست. حکومتى طبقاتى است. اما اين حکومت، که به همين اعتبار در تئورى مارکسيسم ديکتاتورى پرولتاريا ناميده شده است، دولت اکثريت استثمار شده جامعه براى ديکته کردن حکم آزادى و برابرى انسان ها به طبقات استثمارگر و فائق آمدن بر تلاش ها و توطئه هاى آنهاست. از نظر شکل، حکومت کارگرى يک دولت آزاد است که تصميم گيرى و اعمال اراده مستقيم خود توده وسيع مردم کارگر و زحمتکش در جامعه را سازمان ميدهد. حکومت کارگرى بنا بر ماهيت خويش حکومتى گذرا است که با تحقق اهداف انقلاب ضرورت وجودى خود را از دست ميدهد و زوال پيدا ميکند.
68

حزب و بين الملل کمونيستى طبقه کارگر

69
يک شرط حياتى شکل گيرى و پيروزى انقلاب اجتماعى طبقه کارگر، پيدايش احزاب کمونيستى کارگرى است که چنين افقى را پيشاروى طبقه کارگر بگذارند و نيروى طبقه را در اين مبارزه بسيج و هدايت کنند. اين احزاب که بايد قبل از هر چيز تشکل متحد کننده آگاهترين و فعالترين رهبران مبارزات کارگرى باشند، بايد در کشورهاى مختلف شکل بگيرند. سرمايه دارى نظامى جهانى است، طبقه کارگر طبقه اى جهانى است، کشمکش طبقه کار با بورژوازى کشمکشى هر روزه در مقياسى جهانى است، و سوسياليسم آلترناتيوى است که طبقه کارگر در برابر کل بشريت قرار ميدهد. جنبش کمونيسم کارگرى نيز بايد در مقياسى جهانى سازمان يابد. ايجاد يک انترناسيونال کمونيستى کارگرى، بعنوان مرجع متحد کننده و رهبرى کننده مبارزه جهانى طبقه کارگر براى سوسياليسم يک وظيفه مبرم بخشهاى مختلف جنبش کمونيستى طبقه کارگر و کليه احزاب کمونيست کارگرى در کشورهاى مختف است.

يک دنياى بهتر
برنامه حزب کمونيست کارگرى

فهرست

بخش يکم

بخش دوم

بنياد هاى اجتماعى و فکرى کمونيسم کارگرى

يک دنياى بهتر

آزادى، برابرى، رفاه

مبارزه طبقاتى:
پرولتاريا و بورژوازى

کمونيسم کارگرى

سرمايه دارى

ترازنامه عملى

ارکان سرمايه دارى

دولت و روبناى سياسى

فرهنگ، ايدئولوژى و اخلاق

انقلاب اجتماعى و کمونيسم

جامعه آزاد کمونيستى

انقلاب پرولترى و حکومت کارگرى

حزب و بين الملل کمونيستى طبقه کارگر

کمونيسم کارگرى و کمونيسم بورژوايى

انقلاب و اصلاحات

اصول و چهارچوب عمومى

ساختار و ارگان هاى قدرت سياسى

حکومت شورايى

انحلال ارتش

لغو بوروکراسى مافوق مردم
و شرکت مستقيم مردم در اداره امور

برقرارى دادگسترى مستقل
و تامين عدالت قضايى براى همه

حقوق و آزادى هاى فردى و مدنى

يک دنياى بهتر برنامه حزب کمونيست کارگرى

فهرست

بخش يکم

بخش دوم

بنياد هاى اجتماعى و فکرى کمونيسم کارگرى

يک دنياى بهتر

آزادى، برابرى، رفاه

مبارزه طبقاتى: پرولتاريا و بورژوازى

کمونيسم کارگرى

سرمايه دارى

ترازنامه عملى

ارکان سرمايه دارى

دولت و روبناى سياسى

فرهنگ، ايدئولوژى و اخلاق

انقلاب اجتماعى و کمونيسم

جامعه آزاد کمونيستى

انقلاب پرولترى و حکومت کارگرى

حزب و بين الملل کمونيستى طبقه کارگر

کمونيسم کارگرى و کمونيسم بورژوايى

انقلاب و اصلاحات

اصول و چهارچوب عمومى

ساختار و ارگان هاى قدرت سياسى

حکومت شورايى

انحلال ارتش

لغو بوروکراسى مافوق مردم و شرکت مستقيم مردم در اداره امور

برقرارى دادگسترى مستقل و تامين عدالت قضايى براى همه

حقوق و آزادى هاى فردى و مدنى

يک دنياى بهتر
برنامه حزب کمونيست کارگرى

مبارزه طبقاتى:
پرولتاريا و بورژوازى

لغو بوروکراسى مافوق مردم
و شرکت مستقيم مردم در اداره امور

برقرارى دادگسترى مستقل
و تامين عدالت قضايى براى همه